Pahimakas ng isang henerasyon

jhong,

saang probinsya? baguio--summer resort yon a : )

kung pakinggan kita, napaka-apologetic mo sa sitwasyon mo. parang ibang-iba ka sa karaniwan, e ang dami namang mahirap na filipino. kung writers naman, at lalo pa nga ba sa filipino, lalo ka nang ordinaryo. kung babasahin mo ang bakgrawn ng maraming manunulat, sa katunayan ay ang major writers sa filipino--edgar reyes, dominador mirasol, atbp.--mga ordinaryong pamilya ang pinagmulan. kahit si f. sionil jose, paborito niyang ikuwento, noong bata pa siya, para lang makapagbasa sa gabi, sa ilaw ng poste siya. etc., etc.

yang pagsusulat, kung talagang gusto, maidaraos iyan. may sinusulat na itatago muna. puwedeng balikan, rebisahin. puwedeng matapos, puwedeng hindi na. posibleng mag-umpisa ng bago--na matatapos at magugustuhan. paulit-ulit ang proseso. puwedeng magustuhan mo, na ikaw lang pala. puwedeng magustuhan ng iba.

maglathala. sumali sa kontes. may kontes na ikaw lang ang may pakontes, ikaw rin ang kasali. kung hindi ggawin ang pagsusulat, paano mapapraktis? paano magiging manunulat.

sa totoo lang, madaling maging manunulat. mas ayoko, mas mahihirapan akong maging sundalo. o embalsamador (mahina ang sikmura ko, at matatakutin ako). maging kargador. maging matadero. maging prosti--mahirap magka-aids.

naroromantisays din naman natin ang pagsusulat, ang maging manunulat. iniuugnay natin sa kahirapan. pero may iba rin namang trabaho, propesyon na kaugnay rin ng kahirapan. hal., metro aide. mas mahirap ang magkalkal sa payatas.

ang sarap ngang magsulat e. syempre, panahon ngayon ng laptop. pero ako, wala akong makinilya sa unang dalawang kuwento ko. kaya sulat-kamay lang.

nitong manalo ako sa manila critics circle, may isang young writer from ust, siya ang nanalo sa novel, english. nangiti ako, dala-dala niya ang notebooks, ordinary lahat, ipinakita niya sa audience. iyon ang kanyang nobela! kuwento niya sa acceptance speech, sa klase niya sa ust, bored na bored siya sa isang subject, at sa subject na iyon, wala siyang ginawa kundi magsulat sa notbuk ng kanyang nobela!

interesting, di ba? iniisip ko, paano kaya hindi siya nahalata ng prof niya? at ang tiyaga niya, sulat-kamay sa panahon ng computer at laptop?!

si rizal, sinulat ang nobela niya malayo sa convenience ng ancestral house nila sa laguna--wala na siyang pera, walang heater ang kuwarto niya sa europe. napunta na ako sa europe, at kahit may heater, ginaw na ginaw ako, kaya alam ko ang feeling ng isang filipino na hindi sanay sa pamatay na winter, kung paano magyelo ang dugo sa isang kuwartong walang heater.

kung tutuusin, sa akin, madaling magsulat, kaysa maging isang sundalong kailangang pumatay ng tao, etsetera, etsetera...

kumusta?

ms fanny/mam fanny : )

Aking Mundo

kapag nakatanaw ako sa labas ng pinto ng dyip, alam kong gusto ko ang nakikita ko.kuntento ako kahit anuman ang maabutan ng aking tingin.dahil may pamilyar, masarap na pakiramdam na nasa pusod ako ng lugar na malapit saken.

ang ragasa ng tao, sa dyip, sa bus, sa mrt, sa SM, sa UP, sa Recto, sa Quiapo, ang araw-araw na hulas ng kanilang mundo. ng aking mundo. tang 'na maraming tao sa Maynila, niknik ng mga tao sa Maynila, iba iba, pare-parehong mukha. gusto kong sabihin na lahat sila'y may pamilyar na mukha ng taghirap.

nadidinig ko ang iyak ng aking tsinelas dati, kapag nasa UP ako.sasakay ako mula Pantranco, magbabayad ng diyes pesos, madadaanan ang maraming sosyal na putahan, isang mall, ilang botika, at lumalaki na nagiging higante ang mga billboards. unti-unting maninikip sa may parang u-turn sa quezon av kung saan walang Jollibee at nagkalat ang ukayan.kapag umuulan, humuhulas ang patak mula sa itaas ng matarik na overpass.dadaanan ang ilang opisina ng gubyerno na nabubukbok, di maikaila na kahit sila'y inaanay ng mismo nilang pinagsisilbihan.Napocor, children's center, national housing, agri dept, dar, q city hall.

hay philcoa na.ilang saglit pa'y alam mong nasa UP ka na.dati, may masarap na pakiramdam ang pagpasok pasok sa UP.kung saan, alam mong libre ka, welkam ka.wala kang ipag-aalala sa iisipin ng ibang tao.malaya kang sabihin ang isip mo, masigla ang debate na umaabot sa puntong may kanya-kanyang kahon ang mga tao.ang usapin ng malayang isipan, idinudugtong kaagad sa pagiging rebelde.na siyang mali.

maraming masarap gawin sa UP.ang totoo, balak kong mag-aral pagbalik ko 2 taon mula ngayon.kating kati na ako sa maaari kong matutunan, na labas sa kahon.

kapag nakatunganga ako sa kisame bago matulog, dun ako relaks na relaks.nakalapat kasi ang likod sa matigas na sapin sa sahig na kinumutan ng regalong malong.magiging abala ang electric fan maya-maya, dahil masarap ang alinsangan kahit hanggang madaling araw.wala akong pakialam, pero kakanta ako sa saliw ng aking gitara.nagugutom ako pero wala ding pakialam ang aking sikmura pagkat, nasa alapaap ako.

alapaap, wala hindi hihindi sa eraserheads.paulit-ulit man, sa computer, sa gitara, sa banyo o sa kuwarto, masarap pa ring awitin ang etc.

iba't ibang mukha ng taghirap, walang ibang magsusulat tungkol sa kanila kundi kami.kaming pinili na bigyan ng espesyal na espasyo ang kanilang usapin.ah, masarap silang kasalo sa rally o martsa.hindi mo sila kilala, pero ipinakikilala nila sayo ang kanilang digma.nakangiti ka sa kanila, dahil masarap ang ngiting pabalik na nagmula sa walang-wala.yun na lang kasi ang kaya nilang ibigay, at ikaw, kahit walang-wala ka din ay magbibigay ka ng lahat ng iyong lakas, pagod, iyak, frustrations, at saya.

ang totoo, sa sarili mo, nagdududa ka talaga kung matutulungan mo ba sila.kung may patutunguhan ba talaga ang paulit-ulit mong ipinapaliwanag sa kanila.kung hanggang kailan mo kayang balikatin ang hirap ng pinili mong desisyon.pero sa dulo ng mga bagay-bagay, hindi mo sila maiiwan.

hay, magtatapos na ang araw.pero hindi pa ang pakikibaka.sa pansariling buhay at buhay ng iba.gusto ko pa rin namang maniwala,pagkat ano nga ba ang saysay ng nakahubad na si Oble kundi pag-aalay at pag-aalay?

Daniel

Matagal ko nang gustong alayan si kuya ng aking kuwento. Ngunit mas alam niya ang kuwentong ito, 'di pa man nasisimulan.

Dahil siguro magbibisperas na naman ng Nobyembre 1. Tipikal na Pinoy: sa tuwing araw ng mga patay lamang nakakaalala sa lumipas na kaanak, mas nagdidiwang kaysa nagluluksa pagkat ganun ang mga Pinoy. Sa kabilang banda, lagi kong naalala si kuya. May mga panahon pa ring bumabalik ang pakiramdam ng nawalan, hindi lang ng kapatid higit, ng kuya. Ng mas matibay na masasandalan.

Hindi marupok si kuya. Pagkat unang lalaki sa pitong magkakapatid, natural na kamay na bakal ang turing sa sarili. Nasusunod ang gusto, napapa-oo ang lahat dahil siya ang panganay na lalaki. Dinadaan sa tipuno, sa sindak ng boses at sa simpleng katotohanang siya ay matanda, kaya't may sinasabi sa bawat desisyon ng pamilya.

Ang totoo, may mas higit na panganay na lalaki sa kanya. Dangan lamang at namatay sa maagang edad na 3 taon, dulot ng kumbulsyon na 'di agad na naagapan nila nanay sa hirap ng buhay. Siya si Dennis, si Kuya Dennis.

Kapag nagmamarakulyo si kuya, dala madalas ng kalasingan, hinahanap niya si Kuya Dennis. Sinisisi niya ito sa maagang pagkamatay. Nanghihinayang siya sa maaaring nagawa niya upang mapigilan ang pagloloko ni tatay. Iniiyakan niya ito kahit hindi niya naabutan nang buhay, pagkat si Kuya Dennis ang pinaka-panganay sa aming magkakapatid. Tila siya nagluluksa; ngunit pagluluksa 'di dahil sa kuyang namatay kundi sa kinahinatnan ng pamilya.

Malambing si kuya, nasa loob ang bait. Masayahing tulad naming lahat, mapagbiro at may sariling paraan ng pagpapakita ng pagmamahal. Bagama't nakatapos ng marine engineering (o seaman), sa construction worker siya nakadidiskarte ng pera. Sa maliit niyang kita linggo-linggo, ay nailalabas niya ang buong pamilya sa Jollibee. Walang ibang nakakagawa nito sa magkakapatid kundi siya lang. Nagbibigay din upang punan ang mga kulang sa padala nila ate, na kapwa OFW na noon sa Hong Kong.

Alam ko ang saya ng may kuya. Sumusuporta sa mga hilig ko, namimili minsan ng gamit at nanlilibre sa sine. Hindi ko alam kung kahit minsan ba'y napasalamatan ko siya sa bawat pabor na ibigay niya.

Kasabay nito, ay madalas siyang mapaaway, maghamon ng layas sa bahay at malasing. Kaya't takot ang namayani sa akin (sa amin) sa tuwing siya'y ganito.

Naalala ko noong huling araw ko siyang nakitang buhay. Birthday ng isa kong pinsan at umuwi ako mula UP (sa Baguio) pagkatapos ng ROTC. Naalala kong binati niya ako sa Ingles, "There's my brother." Pasuray-suray pa siya sa pinto ng kusina, hindi ko alam kung nasagot ko ba siya. Iyon na ang huli.

Hindi na siya kinagabihan. Si nanay, pagkat siya nga ang may anak, ay may ibang kutob sa sarili. Nang hindi bumalik kinagabihan, madaling araw ay pinaghanap sa mga bahay sa kabilang kalsada. Ang tangi niyang nakuha ay ang tsinelas na gamit ni kuya nang umalis nang nakalipas na gabi.

Alas-onse. Dumating si nanay na umaatungayaw habang nasa banyo ako't naliligo. Jong, jong awanen ni manong mun...nakita da kanu nga natay idya'y pa-yas... (Wala na si kuya mo, nakitang patay sa may ilog). Nanginginig akong lumabas, lito sa dapat isagot o itanong. Lumabas ako ng bahay at sa kalsada'y naglipana ang mga kabaryo. May isang nagtanong kung may kuwintas daw ba si kuya na ganito, at tinuro nga kung saan ang bangkay na nakita.

May inanod na bangkay ilang metro din ang layo mula sa pinagliguan ni kuya. Kaya ipinagtanong pa kung si kuya ba iyon ay dahil alsado na ang katawan ng bangkay, at may mumunting kagat ng isda sa iba't ibang bahagi ng katawan. Lito ang atungayaw ni nanay, ipinagtatanong kung ano ang gagawin sa bangkay.

Sumama ako sa isang tito upang tingnan ang bangkay. Ngunit tumanggi akong lapitan sa mismong pampang kung saan itinabi ang bangkay upang kunan ng awtopsiya. Ang tito ang tumingin at kahit siya'y hindi niya makilala si kuya matapos ang kinahinatnan.

Ako ang naatasang magbalita kay ate, isang tita ang nagkusang magbalita sa mga ate sa abroad, habang ang isa ko pang ate ay walang malay na nasa biyahe pauwi sa amin mula Maynila.

May malaking bukol, mahapdi, mainit na nakakasugat sa lalamunan tuwing pinipigil ko ang iyak. Lalo sa tuwing makikita ko si nanay na tulala, o nasa may pinto, may hawak na larawan ni kuya at tinatawag niya ito ng paulit-ulit. Nang paulit-ulit hanggang mamaos sa magdamag.

Paulit-ulit din, na sa bawat bisitang dumaan sa burol ay ikinikwento ni nanay ang mga huling ala-ala niya kay kuya. Ang mga pagsisisi niya, ang mga panghihinayang ng mga tao sa maaaring nagawa pa ni kuya. Mula noon ay lagi nang gustong nakatitig sa labas ni nanay tuwing maghahapon, at umiinom ng isang bote ng serbesa bilang pampalimot.

Ngayo'y suot-suot ko ang singsing ni kuya, ang tangi kong ala-ala sa kanya. Sa tuwing may magtatanong kung kasal o engaged na ako, sinasabi kong sa namatay kong kuya ang singsing.

Bente-tres anyos siya nang pumanaw, dapat sana'y magbebente-nuwebe siya sa ika-27 ng Nobyembre.

Gaya niyang nagluksa sa panganay naming kuya, naiisip ko pa rin siya at iniiyakan. Hinihingan ng payo o tulong kung nasan man siya ngayon. Pagkat siya'y aking kuya, hanggang-hanggang.#

Entri #4

Nakikita ko si Tatay, at nakikita ko ay buong pusong pagpupursige at pagsisilbi.

Ngayon, isa siyang bagong tao. O dati na siyang ganito, ngayon lang niya higit na naipapakita. Bumabawi sa mga panahon ng makasariling pagdedesisyon,at pansamantalang pagkawalay sa mga anak.

Magiliw niyang ginagampanan ang papel bilang lolo. Kahit man ang tawag sa kanya'y grandpa, o kaya'y Low-Low, sa himig at bigkas ng mumunti, puting mga dila. Nakikipagtagisan siya ng biro sa mga apo, pauntol-untol niyang nabibigkas ang mga salitang istranghero. Napapa- o whay may san? siya, o kaya'y Dont go der o kaya'y ya ya ya?
Tila siya munting bata na natututo. At natutuwa siya sa ganito, sa bagong nasumpungang mundo.

Kagabi, magiliw din niyang inihimbing ang munting anghel ni ate. Dinuduyan duyan niya ito, at kinakantahan ng oyaying siya lang ang nakakaintindi. At maya-maya pa'y napahimbing niya ang paslit sa kanyang bisig, hanggang sa siya naman ang mahimbing sa hagdan habang hinihintay na dumating ang ate.

Mapayapang pakiramdam ang pagpapatulog sa bata, kahit ika'y mapapahimbing sa oyayi ng kanyang pintig na lumilikha ng mumunting bayo sa iyong dibdib. Naisip ko kung ginawa ba ni tatay sa akin noong ako ang munting paslit, ang iduyan hanggang makatulog. Naalala kong ako ang kanyang paboritong anak na lalaki, pagkat ako ang kanyang junior. Dinala niya ako sa barberya minsan, at nang halos ako'y kalbo na, alam kong umatangayaw ako habang daan pauwi. Naliligo siya sa sapa habang kalong niya ako, nakakarating kami dito gamit ang bulok niyang bisikleta. At dahil kabo siya sa huweteng, marami akong baryang pambili ng kendi, holen, lollipop...

Unti-unti na ring nalalagas ang kung anumang galit sa dibdib ko kay tatay.

Noong nakaraan ay ginigising niya ako ng mas maaga sa aking relo. Minsan nama'y siya mismo ang naglinis ng putik sa gamit kong sapatos sa trabaho.

Sa katunayan, gusto kong abutan niya ang magiging apo niya sa akin. Makikinig ako sa mga payo niya, pero hindi ako papayag na manahin ng anak ko ang pagkamahangin ng kanyang lolo.

Kanina'y napagod si tatay sa unang araw ng kanyang unang trabaho dito. Paano'y apat na oras siyang nagvacuum ng hallway sa isang otel, bahagi ng kanyang training bilang housekeeper. Ngunit apat na oras sa apat na palapag na walang pahinga. Sabi niya'y gustuhin man niyang uminom man lang dahil uhaw siya'y nahiya siyang gawin. Hindi siya makapagtanong ng susunod na gagawin pagkat nahihiya siya. Ilang araw din siyang hindi mapakali. Si ate, agad na sumugod sa otel. Hindi na pababalikin na si tatay matapos ang isang maghapon ng pagtatrabaho nang walang pahinga. Nagsusumbong si tatay sa kotse habang pauwi sila...

Naiisip niya ang kanyang kakulangan, at siguro'y mga pagkukulang. Gusto kong sabihin na husto na tay. Hayaan mo na sila pagka't kayang-kaya natin sila. Tama ang iyong ginagawa. Huwag ka nang mag-alala, ako nang bahala.

Sa kabilang banda, gusto ko ring mahalukay niya ang nasumpungang bagong mundo. Gaano man ito ka-estranghero.

Si tatay, larawan ng nakalipas at isang bagong mukha. Gusto ko nga sanang makisabay kay ate, nang sabihin niyang im so proud of you, kay tatay matapos matanggap sa trabaho. Pagkat yun ang totoo, pagkatapos ng lahat.#

Entri # 3

Marami na daw ang namatay sa lungkot. Nalulungkot ako para sa ibang tao, at para sa sarili.

Kapag tinititigan ko si nanay, alam kong malungkot siya. Naaalala niya si iyong, ang bunso niya anak, baka kung napano na siya ngayong milya-milya ang layo nila ngayon. Malungkot din siguro si tatay, o buryong na sa dinatnang buhay dito sa ibang bansa.

Minsan nasabi ni nanay, mas mabuti pa nga siguro na nasa Pilipinas siya. Dito, hindi niya kailangang problemahin ang lulutuin sa maghapon, ang tangi niyang problema (na mabilis niya ding natututunan) ay maghanda ng kakainin gamit ang mga de-motor sa kusina. Mas magaan ang buhay dito, pero nananabik siya sa kinamihasnang buhay sa Pilipinas.

Dati, madalas din siyang malungkot. Malayo kami sa kanya, at sa tuwing nakatitig siya sa labas ng bahay tuwing gabi, alam kong iniisip niya ang namatay kong kuya bilang pampalipas oras. Kung ilang araw din sa loob ng ilang taon niyang dinadala ito.

Tuwing bumibiyahe ako pauwi mula sa kolehiyo, pakiramdam ko'y dumarating ako upang iligtas siya sa kalungkutang iyon. Lingguhan kung umuwi ako galing U.P., upang kumuha lamang ng allowance at maglaba ng damit.

Sa tuwing ganito, mauupo kami at magkukuwentuhan. Pero mas madalas na siya ang naglalabas ng mga saloobin niya. Tungkol sa asawa, sa bunso naming kapatid, at mga bagong tsismis sa baryo. Ang lagi kong inuungot sa kanya, ay magluto ng gulay na Ilocano, pagkat walang pinakamasarap na dinengdeng kundi ang kay nanay lang.

Malungkot din si Iyong, ang bunso naming kapatid. May panahon sigurong gusto niyang pag-isipan ang mga hindi niya dapat ginawa. Malungkot siya para sa mga anak at asawa, at tinatangay siya ng lungkot na iyon upang takasan sa pamamagitan ng muling pagbubuhay-binata. Marami siyang gusto, at may mga kaya siyang gawin na hindi ko kaya. Doon siya nakakasumpong ng silbi, kay nanay at sa pamilya. Gusto man naming sagutin ang mga tanong niya kung gaano at paano naging miserable ang buhay niya, alam niyang hindi namin iyon kailanman masasagot.

Si Ate Vina, siguro'y narahuyo lamang siya ng hirap ng pagiging titser sa Pilipinas, at ng marangyang buhay sa ibang bansa. Pakiramdam niya siguro'y wala na siyang mababalikan pa. Ano nga naman ang saya? Kahit saan naman makikita yan, huwag lang maging mapaghanap. Gusto na niyang tumanda, gusto na niyang takdaan ang sarili at sundin ang mga gustong mangyari sa buhay. Parang solusyon sa Matematika ang buhay, trabaho+pera+kotse+bahay+pamilya=buhay na marangya. Ekwals saya.

Gaano nga ba kalungkot ang mga tao? At paano sila tinatangay nito patungo sa tiyak na, pagkamatay? Ng buhay at kaluluwa?

Nilalabanan ko ang malungkot, baka ikamatay ko ito. Ngunit sa tuwing gagawin ko ito, mas lalo akong nadadala. Pilit kong iniiwas sa pamamagitan ng mga trabaho sa magdamag. Pero hindi, sa tuwing umuuwi ako'y nakikita ko sa maraming blangkong upuan sa sinasakyang bus ang kawalan. Gusto at ayaw kong mag-isa.

Pamilyar ang ganitong pakiramdam, lalo dati sa tuwing napapatitig ako sa gagad na kisame, bago matulog. Malungkot nga ba ako? Masaya? At tila tinatangay ako upang lumutang kasabay ng mga alalahanin sa buhay na walang kaparis sa lungkot, at saya.#

Pren

Pare, pre, pare ko, tol, etc. Gasgas na sabi-sabi pero totoo naman kasi, na masarap magkaroon ng kaibigan.

Mapili ako pagdating sa kaibigan, yung totoong kaibigan. O mas, barkada. Kasa-kasama. Higit sa anupaman, kaibigang ang turing ay tila kapatid na rin. Madali sa akin ang makibagay, pero ang hindi ang makipagkaibigan.

Loner ako, anti-social lalo na kapag bago sa akin ang isang mukha, isang lugar, isang panahon. Mahirap yun, sa totoo lang. Pero sanay na din kasi, mahirap makatagpo ng taong simpleg mga bagay lang ang nakakapagpaligaya sa kanya sa buong mundo. Mahirap makatagpo ng taong kayang sumilip sa labas ng bintana ng tren kasabay mo at kumaway sa daluyong ng buhay.

Nung hayskul, may itinuring akong bestfriend. Madali akong ma-insecure, natural sa akin ito. Nangibang-bansa siya tulad ko, magkita kami ngayon panibagong pagkakakilanlan na naman. Pero simpleng mga buhay at simpleng mga pangarap lang ang nagbigkis sa amin, habang unti-unti namang nagiging problematiko sa paligid ng aming mundo.

Ang dalawa ay naging tatlo, o apat pa nga. Si Mark, si Moises at ako (si Nemesio ahaha!). Napapa-oo namin ang buong klase sa tibay ng aming samahan. Magkakasama din kami sa school paper, sa mga project at iba pang mga lakad. Minsa'y nasasabit sa kanya-kanyang grupo, pero kapag nagsama ay tiyak na riot. Masarap ang humalakhak, masarap ang may kaibigan.

Sa UP, ang barkada ay pagtakas. Pailanlang sa magdamagang inom, tawanan at iyakan. Na masarap balikan sa tuwing magsasama. Ngayo'y malayong-malayo na ako sa kanila, maging sila'y tiyak kong may sarili nang buhay na inaasikaso.

Paglabas ng akademya, kaibigan pa rin ang nakapagpasaya sa mahirap na buhay tibak. Mga tibak din, kaya't ang problema sa pagkilos ay inihahabi sa mangilan-ngilang pagtakas sa gawain. O isinasabay sa gawain.

Minsan pagkatapos ng isang mob, nagkayayaan kami ni Agatha at Jopes na kumain muna saglit. Iyon na ang simula ng pagkakaibigang nauwi sa mas malalim pang pagsasamahan. Takot nga ng isang nakatatanda, na baka bumuo kami ng "saturday night group" na labas (at labag pa nga) sa termino ng paggampan.

Ngayon pilitin ko ma'y dapat akong mag-isa. Isang bagong bagong mundo ang meron ako ngayon. (Bukod sa mahirap ang umingles nang umingles). Malungkot ang kumain nang mag-isa, maglakad pauwi nang mag-isa at lumibot sa mall nang mag-isa. Sanayan lang, tol, ika ni Jopes.

Mabibilang lang sa mga daliri ng kamay ang itinuring kong kaibigan, pagkat simple lang ang pinili kong mundo. Kuntento akong isipin na sila ang higit kong kinailangan sa buhay.

Para kina Mark, Moises, Misael, Kris, Ervin, Mur, Maps, Henry, Leigh, Jun, Carlito, Dang, Shane, Mafe, Jopes, Agatha.

First Snow

Sa bahaging ito ng mundo, 'di lang mahirap ang gumising sa isang natural na tamad. Ang naninigas na ugat, lalong maninigas, habang dumadapo ang santalaksang tinatawag na snow pagkatapos na pagkatapos ng taglagas.

Pero kailangang salubungin sa nakakapanginig na lamig ng umaga ang hinayupak. Ni hindi ko inasahan, hindi ko man lang napaghandaan. Ganun marahil ang pakiramdam ng ekstra-ordinaryo---hindi mo pilit masalubong dahil, iyon na nga nilalamig ka na. Wala kang maisip na iba dahil ang utak mo, naghahalukipkip din sa nginig. At kamay pati, 'di mapakaling makatagpo ng mainit na bahagi ng katawan.

Naisip kong magpayong. Bakit hindi? Sa science class, ulan din naman ang snow. Ang diperensya lang, ang mga butil na dapat sana'y tubig ay yelong bumabalot sa buong paligid. Natutunaw din at nakakapamasa sa katawan. Kung nagkataong mayron ako, mabilis pa sa alas-kuwatrong nakatingala yun sa langit, mapagtawanan man.

Namumutiktik sa puti ang paligid. Dumaan ang kotse't maski sa sinag ay mumunting tila mumo ng kanin ang bumabagsak. Puting kanin! At mga magsasaka, siguro'y hindi na sila kailangan pang magbabad sa linang upang makapag-ani. O tanging suyod na panghagod sa mga kakanin sa umaga, tanghalit gabi.

Habang maghapon ay patingin-tingin ako sa labas. Sa loob-loob ko, 'di maalis ang pag-aalala. Anong gagawin ko sa hinayupak? Anong hindi ko kayang gawin? Paano kung lumakas pa't maging dambuhalang tila bato na? 'Di ba magtatapos ang araw na titila din ito tulad ng malakas na ulan sa Pinas? O tuluy-tuloy na akong matabunan ng ekstrangherong kung tawagin ay snow?

Nasa ibabaw ka ng mundong yelo. O kiniskis na yelo para sa halu-halo. Ang langit samantala, ay madilim din tulad ng sa paparating at nakalipas na ulan. Ang kalamnan maging sa'yong talampakan ay nanginginig din na tila laman ng isdang inimbak sa yelo ng ilang buwan.

Naninikip din ang hininga, dahil malamig na hangin nasasagap ng ilong at ibinubuga. May mga bahagi sa katawanan na tila naninigas na, at kailangan nang umabot sa pupuntahan upang mainitan.

Gaya ng nasabi ko na, paborito ko ang tag-init. Kahit nanlalagkit sa singit at kile-kile ayos lang dahil pinakamasarap ang malamig na inuming tubig. Iba pa rin ang halumigmig sa sariling bansa, ang simoy ng Paskong paparating.

Kanina'y payak na ambon na lamang ang sumasalunga, pauwi ako. Napansin kong tapos na nga pala ang paninilaw ng mga puno sa lunsod, na senyales ng paparating na puting unos.#

Pusa

Maging Tatay

Ilang taon ko na din siguro kinimkim to: tagong muhi sa tatay ko. Ngayon ko na lamang higit pang nakita dahil sa kabilang banda, ngayon naman ako natutuwa sa kanya.

Siguro'y binulag ako ng pagtanggap kong may sarili din siyang buhay na dapat niyang piliin. Nagkamali man, ang lahat ay bahagi ng sarili niyang pagpapasya.

Ang madalang kong maramdaman, ginusto man niyang ipadama noon, na may tatay ako ay naipapakita niya sa mga apo. Palibhasa'y malayo sa kinamihasnang buhay sa Pilipinas kaya't walang ibang pagpipilian kundi akuin ang papel ng mga anak sa pagbabantay sa mga apo.

Habang ang kanilang nanay ay nasa trabaho. Ginagawa ang lahat maialis lamang sa mga bata ang pagkawalay sa nanay. Nagpapasuso din (sa bote) ng gatas kung kailangan. Nagpapakain ng ekstraherong mga pagkain (yogurt, cereal, spaghetti) sa umagahan, tanghalian o hapunan.

Limang apo, na pulos may dugo at anyong dayuhan. At dilang dayuhan! Kahit bali-balikong Ingles ay ikinatutuwa ng mga bata at nauunawaan pa nga. Tuloy, baka hindi siya masabik sa naiwang dalawang apo sa Pinas.

Kalong ko kanina ang sanggol pang anak ni ate. Masarap magpatahan ng baby, nakikipamangka sa mga musmos na pintig ng puso niya. Marahan din ang dampi ng munti niyang kamao sa dibdib ko. Masintang ilaw, magiliw na indak at disimuladong oyayi at mahimbing siya sa piling ko, hanggang dumating ang kanyang nanay.

Ang lundo ng pagiging tatay. Hayskul ko pang pinagpapantasyahang maging tatay. Ang mapuyat sa gabi, magpalit ng diaper, magbiyahe sa bus kalong ang anak. Ang umiyak at mamatay para sa karugtong na buhay. Magiging bahagi siya ng buhay ko, ng buhay namin ng aking mahal, sa hinaharap at hanggang wakas pa.

Maningning na talinhaga ng pagmamahal na wagas.

Ika-1 ng Oktubre, dosmilsais

I run the house today, like in the past days. Gray, pointed clouds give dim lights. This makes houses here more like un-alive. And so a few machines that sort out life easier. That’s what they do; this is what this place does to people. Into the winter, they go cold and rusty, like their hearts who had numbed to listen to people. Colder it is going to be right after October.

Subok lang kung marunong ba ako sumulat sa Ingles. Not so bad I guess. (Syet na malagkit)

Pagtatangka yan na ilarawan ang mundo dito, sa kabilang ibayo. Kung sa bayang pinanggalingan ay mainit na tila bulkan, dito’y malamig na abong papawirin ang nagpapadilim.

Ilang linggo pa’y babagsak ang kinagigiliwan ng lahat, lalo ng mga tao sa bayang pinanggalingan. ‘Di ba’t munting pag-ulan ng yelo lamang ay nababalita na sa TV sa Pinas? Kung dito’y hagupitin ng bagyo ang mga punong pino at mga tao’t kanilang ari-arian, tiyak na malaking balita.

Sa atin ay normal na pala-bagyo. Ang bagyong Milenyo, tila tagibang. Damit na sukat sa mga bagong dugo ng aking panahon na unti-unti, maski sa magkabilang dulo, ay nagiging manhid o palamasid.

Marami ang nagigising sa bagyo, na inaaararo ang kanilang bubong, o mismong bahay ang nahuhukay ng malakas na kaaway. Kailagan pa ba nito upang malinaw na makita na sa langit, sandamakmak na kontradiksyon ang naglalaban.

Ang sigwa ng buhay, ‘di mo alam kung ‘san ka tatangayin. Ngayon na’ron ka, bukas nasa kabila. Buti’t ang mga Pinoy, natural na kapit-sa-patalim. Palibhasa’y habang buhay na ‘atang pinagdadamutan kaya’t ang paglaban ay dugo ang kailangang kapalit.

Maraming ibig-sabihin ang unang araw ng Oktubre. Sa Pilipinas, maski ang nakatanghod sa mantika ay binabago ang ugali, ng bahay at buhay dahil paparating ang Pasko, sa paghihintay na makatanggap ng regalo. Pagkalipas ng unang araw, umpisa na ng ratsada ng buhay ko dito sa kabilang ibayo.

Ang tanong na kailan, o hanggang kailan ang pinakamatagal sagutin, pagkat siya din ba’y naghihintay? Lilipas naman ang Oktubre, at darating tayo sa paroroonan.

Sunken

Sunken Garden, UP. Mis ko na Yupi.

Bus, maaliwalas

Ang una kong pagsakay sa bus, maaliwalas.

Kahit manginig-mangilo ang kamay ko sa maagang sikat ng umaga, habang nag-hihintay sa loob ng 30 minutong pag-sigida ng bus.

Malinaw na malinaw ang Maynila: haragan ang mga hari ng kalsadang pinaiikot ng mga namamanginoong tsuper. At kundoktor na walang kasing tapang.

Sana'y may dyip dito, naibulong ko ng ilang beses. Dahil kung magkameron, malamang ay kanina pako nakarating sa serye ng aking biyahe.

Sa dyip o bus sa Pilipinas, magkakamukha ang mga tao. Dito'y iba-iba (madalas pa ngang higante ng ilang ulit sa akin ang mga pasahero) at palabati, lalo ang mga matatanda.

Pagsalubong ng isang maaaliwalas na araw.

Ang larawan sa bawat bintana ng bus ay tila anggulo sa kamera: malamig din ang syudad, nagkukulay-dilaw sa mga dahon ng punong naghahanda para sa taglamig, at sikat ng araw na tila 'di matapos na umaga.

Ilang ulit pa? Na mananabik sa hari ng kalsada ng salaulang lunsod?

pasensya-post-sa-mga-gustong-magcomment-pero-istrikto-daw-puwede-na-thank-you

Buhay

Bali-balikong daang-bakal ang buhay Pinoy. Ang nagsampirang bahay ay tanawing nasa puso ng reyalidad.

PS. Minsan ko nang na-post ang larawang ito ngunit ngayo'y ibinabalik ko upang muling tanawin

Ibang Mundo

Lunes ngayon sa Pinas, isang linggo matapos kaming bumyahe upang mangibang-bansa.

Abstrakto pa ang lahat, mula sa kung paano gumamit ng ganto-at-ganung makinarya, at kung saan hahantong itong pangingibang-bayan.

May ibang mundo dito, 180 degri ang pinagkaiba sa alumpihit na lipunang pinanggalingan. Kung paanong nilibot ng sinakyang eroplano ang dagat pasipiko, ganun din ang layo sa mundong sinilangan.

Simula sa de-motor na gamit sa kusina. Walang gasinong lakas na nauubos dahil kuryente ang nagdidikta sa pagtimpla ng kape, paghugas ng pinggan, paglalaba ng damit, at pag-iinit ng pagkain.

Palagay ko'y sanlaksang makina ang nagpapa-ikot sa mga modernong pagawaan ng sanlaksang kagamitang 'di maubos ng mga taga-rito.

Sabi ng mga ate, mabuti't nandito kami. Ngayo'y 'di masasayang ang pagkaing sa tagal na naimbak ay sa basurahan din ang tuloy. 'Di lamang nakapanghihinayang ang pagkain, kundi ang lakas na iniambag para sa lumikha ng mga yon.

Sa umaga, parang ghost town ang buong paligid. Walang tao kang makikita, na nakatambay sa may kanto, o nagti-tsismisan sa umaga. Nakikipagtitigan ka sa mga bahay na walang buhay dahil pare-pareho lamang ang itsura.

Ni ang tanong ng cashier sa department store, "how are you? are you good?" ay malamig pa sa hangin na lalong nag-papaalala sa alinsangan ng buhay sa Maynila.

Kanya-kanya umano ang buhay dito. Malakas ang loob ng mga Pinoy dito, sa kuwento nila ate. Napagkakatiwalaan sa sipag at tiyaga. Kaya umaasenso. Pero ako, pinanabikan ko ang simpatya ng mahirap sa kapwa mahirap sa Pinas.

Nananabik na'ko kahit sa malabusaw na mundo ng mahirap sa Maynila. Kahit ganito, may santalaksang buhay na magkakakapit-kamay sa tanang rebolusyon.

‘Di Natatapos ang Dapithapon

Malaya, malawak, dramatiko, magiliw, marahan, mapanuyo, mapula at samu’t sari. Hay, wala talagang katulad ang sunset sa Pilipinas.

Madalas akong tangayin ng emosyon sa tuwing minamasdan, sinasabayang lumubog ang araw sa dapithapon. Tinatangay ang lahat-lahat sa akin, mga ala-ala at damdaming ‘di mapasubalian.

Karamay mo ang buong senaryo anumang damdamin meron ka, kahit ang hanging nagmumula sa dagat at nagtutulak sa mga alon. Tinatangay nang paunti-unti ang mga hinanakit mo upang lunurin sa kabilang ilaya ng mundo na ‘di mo abot-tanaw.

Bumabalik-balik ang mga ala-ala. Masarap pagtampisawan kahit ang pinakamasakit sa buhay.

Para sa lahat, ay pasasalamat, at pangakong magbabalik. Isang pahina sa buhay ko ang muling mabubuklat na magiliw kong maikukuwento sa inyo isang dapithapon.

ISANG BUKAS NA LIHAM PARA SA AKING MAHAL

Sa mahal ko, pinakamahalaga ka sa akin. Tiyak na malungkot doon habang magkalayo tayo. ‘Di ko mapapangako ang hindi pag-iyak, kung sa ganitong paraan ay maibsan man lang ang pananabik na muling makita ka.

Naging napakabuti mo sa akin. Sa iyong pag-unawa nakakatagpo ako ng linaw sa buhay. Hindi ko matitiis na tuluyan kang mawala sa buhay ko, hindi ko kaya. Magsasara akong tila pinto, na walang pandamdam sa malungkot na pamamaalam.

Kaya kong talikuran ang lahat, pero hindi ikaw. Masaya ako na napagsisilbihan ka, napapagaan nang bahagya ang gawain mo.

Ngayo’y panatag ko nang nalilingunan ang mga pinagdaanan natin. Sa hirap at ginhawa, ika nga. Masarap isiping kasama kita sa lahat ng iyon, pinili mong harapin ang mga sakripisyo kahit napakahirap para sa’yo. At dahil dun lalo kang napamahal sa akin.

Sa tuwing minamasdan ka, napapaiyak ako. Dalisay ang alay mong pagmamahal, kaya’t ikamamatay ko kung ako mismo ang magkamali at talikuran itong pag-iibigan.

Walang saysay ang bawat sunset, kung tuluyan kang maglalaho. ‘Di ko gugustuhing antayin ang tila walang hanggang paglubog ng araw kung kinabukasa’y walang bukang-liwayway na darating, dahil wala ka na.

Umaasa akong kakayanin natin ang mga pagsubok, gaya ng dati, kung ang kapalit nito ay buhay na pinakaaasam.

‘Di kita kayang talikuran. ‘Di kita matitiis. Pagka’t hindi ko kaya. Masarap ang mabuhay at sumalubong sa mga daluyong na kasama ka.

Mahal kita ng buong buhay ko. Wala akong ibang nanaisin kundi makapiling ka, bawat sandali nitong maikling buhay.

Mag-ingat ka mahal ko…maraming dapithapon na tayong napagmasdan at ang bukang-liwayway ng bagong araw ay kumakaway sa atin sa hinaharap.


(Ang larawan ay kuha mula sa telepono, ika-29 ng Abril sa baybayin ng La Union)

Kayumangging paningin

Palasing-singang kayumanggi ang matang ito ng tarsier. Hindi alam ng mata ng kamera kung sa kanya ba nakatingin ang munting nilalang. Ang tiyak lang, tila sanay ang hayop sa mapaglarong lente. (Kuha mula sa telepono, Bohol, ika-20 ng Mayo)

Dear Ate Kat

Ate Ko,

Matanda ka sa'ken ng higit isang buwan lang pero magiliw kitang tinatawag na ate, dahil masarap ang pakiramdam.

Tingin mula sa malayo, ikaw ang nakakakita sa hindi ko makita noon. Ang mundo natin sa UP, sa session road, sa Cabinet Hills o sa apat-at-mabahong-sulok ng OutcroP ay lumigwak pa dahil kinaya nating tignan ang mga bagay-bagay labas sa pulitika, paloob sa isang pagkakaunawaang tayo lang ang nakakaalam.

Dangan kasi, gusto nating magsulat nang magsulat hanggang lumutang ang mga letra, salita. At pag-ibig, pag-alala, pag-iyak, pagtawa at ligaya. May hiraya ang bawat nating pag-uusap na nakatanghod sa kape o mainit na noodles.

Kung susukatin, siguro'y milya-milya na rin ang nabiyahe nating magkasama -sa paglalakad, pagsakay sa dyip o pagtakbo- katulad ng pagkakapatirang namamagitan sa atin.

Gusto kong langhapin ang dati nating halakhak. 'Di ba't mas gusto nating tumanghod sa kape, pagmasdan ang ulang malamig, o magbabad sa mga kuwentong nagsampiran sa araw-araw nating pagkikita?

Mapapabuti ka, alam ko. Pagka't alam mo kung paano ang magpasya. Maging malaya ka sana sa mga bagay na nakakapagpaligaya sa'yo.

Mahal kita, ate ko. Gusto kong lumipas ang mga araw, na hindi nagpilat ang pag-alis ko. Basta isang araw uupo na lang ako sa isang tabi, na may hawak na dalawang tasa ng kape, kasama ka upang magsalo sa mga bagong kuwento-kuwento ng ating buhay.

May hiraya ang bawat nating pag-uusap. Hinding-hindi ko matitiis yun. Babalik ako, pagkat walang ibang ateng katulad mo sa kabilang dulo ng mundo.

Salamat, salamat. Sa ating pagsusulat.

En

My La Union

Panahon ng pangarap, ang magiliw na pagsapit ng dapit-hapon sa baybay. Nakuwento ko na dati pang may affinity ako sa summer, sunset...etc tungkol sa araw. (Kuha mula sa telepono, ika-29 ng Abril)

Luntiang paningin

Kaya paborito ko ang green. Sa lahat ng kulay ito ang nakaka-relaks talaga. Walang gustong maniwala mga mata ko 'to. Kinunan ko 'to sa kamera ng aking telepono, at dahon ng bugambilya ang preskong kulay.

Mikase

Ako kase.

Wala, gusto ko lang na may masisi sa mga bagay na ‘di ko hawak. Kung nalulungkot ang ibang tao, nagagalit o nanliliit dahil sa mga bagay na ‘di nila hawak, ako ang dapat sisihin.

Kung puwede nga lang, inako ko na ang lahat ng masama sa paligid ko. Manlulumo ako’t maiiyak sa isang tabi, pero hihinga ng konti, iiyak ng konti, tingin sa langit, hinga ulit, at tapos na.

Kung ganun kadali ang mabuhay…
Isang linggo mula ngayon may sasambulat. Na parang bula. Mawawala.

Ako kase.

Siguro hindi na lang ako magsasalita, mas masakit sa lalamunan yun, at masikip sa dibdib. Ang pag-iyak, lalong nakaka-antig.

Sige lang, kase naman.

Una kong Setyembre

Unang araw ng Setyembre, at malamig pa sa nakapangingilong yelo ang bumuhos sa ordinaryong araw ng Biyernes.

Dumating ang pinakahihintay; inaasahang kagulat-gulat pa rin na parang hedlayn sa pahina ng diyaryo. Ala-alang pagkasakit-sakit nung unang karanasan*, ngayon nama’y giyera-pataning emosyon na sa una’y lungkot na ‘di mapasubalian.

May birtud ang sariling bayan. Kaya nga’t ipinangako ko nang sa maraming ulit ay babalik at babalik ako kung sakali man. Ang hindi mapipigilan, bagkus inaasahan din nama’y matagal nang pinaghandaan (ngunit pagkahandang nauwi din naman sa di mawawaang lungkot, at ginhawa.)

Nagsisisi na nga ba ako? Hindi siguro. Hindi ko pa alam. Gusto kong magsilbi, hindi nga.

Sa malao’t madali, may mga pagkakataong dumarating sa isang tao. Ito’y bahagi lamang ng makitid niyang mundo. Kumbinsido na akong hindi’t hindi sa ibang bansa akoy mahihimlay. Hinding-hindi.

Pagka’t maraming dapat balikan. Itong pagbabalik na hindi pangangailangang dapat tugunan lang. Itong pagpapasya sa habang buhay na pagpapaubaya, para sa iba.

May maghihintay. Kung hindi marami, tiyak may isang gustong makapiling upang buuin ang buhay na mapagpasya.

Dito man o sa ibayo, may Setyembreng umaalis, may Setyembreng bumabalik. Kaya’t hindi huli ang unang araw kong ito ng Setyembre.

*Panaklot sa dibdib ang pagkamatay ni Kuya, na isang masamang balitang sa kawad ipinahatid sa isang ate

Miss ang araw

Masarap gawin maging sa tag-ulan ang magkape

Walang pagtatangi, namimis ko talaga ang araw sa tag-init.

Hay, ang araw na mainit.

Madalas kasing napapanaginipan ko; at ayaw mawaglit

Ang ituktok ng talon

Mas mataas ang guryon

Na kumikiwal sa hangin

At naghahamon sa lawin

Hay, ang pakiramdam

Sa lilim ng dalampasigan

Yungyong ng kawayan

At bulong ng amihan

Tinatangay ako

Painlan-lang…

Walang Pagkukulang*

WALA kang pagkukulang bagkus;
Ika’y sobra
Sobra sa aking inaasahang pagbuhos
Ng Tala
Ng Alon
Ng Ulan
Ng Buwan

Ng Sinag
Ng Takipsilim na
Nakakapagpaiyak sa akin
Sa Musmos kong
Damdamin

Mahal kita.
Walang pagkukulang.

Ang singkit mong mga
Mata ng aking kaluluwa
Nais kong makita
Hanggang kabilang-dulo ng mundo
(Kung saan man yun)

Aasahan kong ang mga talulot
Ng Payak
At Masalimuot
Na lambing; siphayo
Nitong pagmamahalan.

Walang pagkukulang.
Walang Hangganan.


*Alay sa’yo sa ika-19 ng Agosto

Evidences, Testimonies, Point to Accused U.S. Marine

As the prosecution panel in the Subic rape case trial ends its presentation of witnesses and evidence, its lawyers are confident that they have pieced out the puzzle showing the four accused U.S. Marines guilty.

BY JHONG DELA CRUZ
Bulatlat

Prosecution lawyers in the Subic rape case ended their presentation on Aug. 17, with a police expert confirming that the DNA sample found in the Filipina victim’s underwear indeed belonged to principal accused Lance Corporal Daniel Smith.

Lead prosecutor Evalyn Ursua expressed confidence their evidences and the witnesses’ testimonies had pieced out the puzzle of the fateful Nov. 1, 2005 when four U.S. Marines allegedly raped a 22-year-old Filipino woman.

Also accused with Smith are Lance Corporals Dominic Duplantis and Keith Silkwood and Staff Sergeant Chad Carpentier.

23rd witness
The prosecution presented its 23rd witness, Sr. Inspector Edmar dela Torre who conducted the matching of both DNA samples extracted from the victim’s panties and Smith’s blood.

Tested at the Philippine National Police Crime Laboratory, Dela Torre said the samples were of “primary match,” resulting in a 10 percent accuracy rate. The DNA sample obtained from the victim’s underwear had not been contaminated, bearing no such indication during the test, dela Torre told the court.

The analyst received the samples on June 26 from the evidence custodian. His findings, he told the court, revealed that the “DNA is that of Daniel Smith.” The defense refused to further ask questions during the cross-examination.

Meanwhile, before the police analyst took the witness stand, the Makati Regional Trial Court Branch 139 recalled Dr. Rolando Ortiz, medico-legal officer at the James L. Gordon Hospital who examined “Nicole” on Nov. 3, 2005.

The court had ordered Ortiz to testify again to explain the history-taking procedure he had conducted with “Nicole.” The procedure involves inquiring about past and present sexual relationships of victims of sexual assault.

Ursua opposed this saying having sex in the past would not indicate that there was no rape because the assault could happen even inside a marriage. She cited section 6 of the Rape Shield Law which said that “in prosecutions for rape, evidence of complainant's past sexual conduct, opinion thereof or his/her reputation, shall not be admitted unless, and only to the extent that the court finds that such evidence is material and relevant to the case.”

Fishing expedition
The victim, a Zamboanga native, told the doctor she last had a consensual sexual intercourse with her boyfriend two years ago, Ortiz said.

The defense argued old-healed lacerations in both sides of the labia minora, if proven there had been such activity before the alleged rape, the findings might change in the medico-legal procedure.

But Ursua asked the court to reconsider the question saying the defense panel is engaged in a “fishing expedition” because the answer might have no boundaries and that this would only “humiliate” the complainant.

Asked why there was no spermatozoa found in the vagina by Judge Benjamin Pozon during the court’s clarificatory questions, Dr. Ortiz answered because there might have been no ejaculation at all, or that the accused had used condom during the alleged sexual assault.

Earlier, Ortiz had testified the reddish contusions on both sides of the labia minora were caused by “a blunt object applied with force.” He re-affirmed the findings when asked by Pozon whether it might have been caused by illness, and:

“Contusions may be caused when a woman’s private part is not lubricated, or [if her] thighs are closed injury could occur during the penetration,” he said.

Corroborated
After 23 witnesses, the prosecution concluded they were very satisfied with how the proceedings for their evidences and witness testimonies corroborated the claim of the complainant.

The victim had earlier testified she was too drunk to fight Smith during the sexual assault. She described him as heavy when she gained consciousness and found out he was on top of her.

She was having a vacation with her two sisters at the former U.S. naval base when, according to her, she was intoxicated by alcoholic drinks.

She only remembered refusing Smith’s insistence to get out of the Neptune Club, a popular nightspot at the Freeport. Later she knew she was taken inside the van where she claimed to have been raped at the backseat.

On July 11, leading forensic expert Dr. Raquel Fortun confirmed that the injuries sustained by Nicole indicate that rape and not consensual sex took place on the night of Nov. 1 last year. This is because in a normal consensual sexual activity, injuries in the genitalia are unusual, she said.

Less than 10
The court will resume hearing on Sept. 11 when the defense panel will present its side.

Last June, Ursua filed a petition for certiorari seeking full custody of the four U.S. servicemen involved in the rape case. If granted, this would prevent the soldiers from “getting off the hook,” since the case would no longer follow the one year allowable case hearing for U.S. soldiers in the country. The prosecution is battling the December 29 deadline of the court proceedings.

If proven guilty, the accused would be meted out a 40-year imprisonment. Bulatlat

Lack of Justice Sickens the Poor
2 rights lawyers decry breakdown of law under Arroyo

“The poor should have a way to use the justice system for their benefit. The high price of pursuing justice makes the poor choose to evade it.” – FLAG lawyer Jose Manuel Diokno

By Jhong dela Cruz
Bulatlat

The relatives of 21-year-old Jonas “Chukoy” Nucum and his brother, Tonton, could only gnash their teeth in anger over their death. They couldn’t immediately bring to court the victims’ alleged killers and they don’t trust the prevailing justice system in the country.

Chukoy died instantly when his throat was slit-open with a knife by a gang member in the urban poor community of Bambang, Tondo on June 2. He was a member of the militant youth Anakbayan (nation’s youth) at the time of his death.

Family shock did not end with Chukoy’s killing. An ex-policeman fired a warning shot in a youth ramble that ensued after the killing. A bullet hit Tonton, 19-year-old brother of Chukoy, when he dashed to take his brother to the Jose Reyes Memorial Hospital. Tonton, also an active member of Anakbayan, also died.

Marietta Nucum, 42, the victims’ aunt, said in a Bulatlat interview, “Hindi kami umaasa na mabigyan ng katarungan yung mga bata” (We’re not hoping justice will be served in the brothers’ killing).

What adds to Marietta’s doubt that justice will be served for her nephews is that persons implicated in the killings are reportedly protected by an influential businessman in Tondo, home to several slum communities which, according to police reports, also remains crime-infested.

In the killings of Chukoy and Tonton, it took their kin two months before they could file formal complaints against the suspects on August 2.

Wenceslao Nucum, father of the victims, said they had filed criminal charges against one Noli also known as (a.k.a.) “Buddha” and Paul Vinirao, for two counts of murder.

Homicide
Nucum said the Bambang police station tried to reduce the charges to homicide. He opposed this, he said, insisting that the accounts of the killing clearly spelled murder. “We’re awaiting subpoena to be issued against the suspects,” he said in Filipino.

Murder suspect Vinirao used to be active with the Philippine Constabulary (PC), now the Philippine National Police (PNP). At the height of youth activism during martial law, he was reportedly involved in the arrests and disappearances of organizers of people’s organizations in Tindalo, Tondo.

Vinirao is now a “right hand” of a former PC man who now runs a chain of medical supply shops in Ermita, Manila. Noli, Chukoy’s alleged killer, also works for the shop owner. The suspects’ link to the businessman, who is apparently influential in Tondo, might elude them from being prosecuted, Nucum said.

“Areglo” has also come into play in the victims’ case. “Areglo” is an extra-legal deal that involves money aimed at silencing a victim or his relatives.

“They tried to bribe us with money,” Nucum said, declining to state an amount. Also, the other party has lobbied with village officials, particularly the chairman, to settle the case through “areglo” to which Chairman Ben Fernando refused. Tonton was serving as baranggay tanod (village security) at the time of his death.

The Nucum brothers’ killings happened amid the spate of politically-motivated murders that, to date, have claimed 725 lives across the country. Among those killed were leaders and members from Anakbayan, League of Filipino Students and other youth-student organizations.

Military
Although the military is widely believed to be behind the killings, not one suspect has been arrested and complaints against many suspects have not been pursued by law enforcement and justice authorities. Like many of the victim’s relatives, those of the Nucum brothers are pessimistic about the outcome of the two cases.

Two prominent human rights lawyers tend to share this public sentiment. Lawyer Manuel Jose Diokno, chair of Free Legal Assistance Group (FLAG), laments that no change has taken place in the judicial system especially since 2001 when President Gloria Macapagal-Arroyo was installed into office.

Diokno told Bulatlat that the widening economic gap between the rich and poor is tied to how the land’s judicial system upholds the poor’s rights. In pursuit of justice, the poor are pushed to the edge, even choosing to get justice in their own hands, Diokno said in an interview.

“Wala kaming nakikitang pagbabago sa hustisya natin sa bansa mula nang maluklok sa puwesto si Arroyo” (We don’t see any change in the country’s justice since Arroyo came into power), he said. The bias of the law for those who could pay and against those who cannot has not changed, he said.

Another lawyer, Neri Colmenares of the Counsels for the Defense of Civil Liberties (CODAL) said the institutions that are supposed to uphold the integrity of justice have been eroded by the personal favors of the administration.

“The role of the judiciary, the prosecution and the investigation do not function well to provide justice for the poor,” he said in a phone interview. “Normally, our justice system does not work for the poor, but now it has worsened because it has been used against perceived enemies of the government,” he added.

Accessibility
Diokno said that the first step toward reform in the justice system is to make it accessible to the poor.

“The poor should have a way to use the justice system for their benefit,” he said. “The high price of pursuing justice makes the poor choose to evade it.”

Many poor people languish in jail simply because they are poor, Colmenares maintained. “They cannot afford the service of lawyers,” he said.

Processes and proceedings in a criminal or civil case that normally takes three years upon filing entail huge amount of money.

According to the CODAL lawyer, acceptance fee for hiring private lawyers is pegged at P30,000, with lawyer’s fee ranging P2,000-P3,000 for every hearing. The court conducts at least six to 10 hearings for a case a year.

Investigation and basic evidence gathering would cost a complainant P20,000-P30,000, as well as court fees, which include payments for transcript and docket fee.

The complainant would pay up the same amount if the defendant files an appeal after conviction.

In attending to the court’s hearings, and in keeping the witnesses, an aggrieved party would also need some P20,000-P30,000.

Pro bono legal assistance provided by “overworked but underpaid” fiscals from the Public Attorneys Office, also comes at a price. Although they are prohibited from collecting fees, some public counsels ask for payment between P5,000-P10,000.

Money talks
But being poor should not be a factor to prove acquittal or guilt, said Colmenares. Long-time imprisonment on grounds of being unable to afford an attorney is itself injustice, he said.

In the remaining three-and-a-half years of Arroyo, rights lawyers foresee the judicial system would deteriorate.

“Kung walang pagbabago sa paglilitis ng kaso dito, lalo lang lalala ang sitwasyon natin…kung sira ang legal system wala na tayong mapupuntahan. Ganun ang nakikita naming direksyon sa ilalim ni Arroyo,” said Diokno. The FLAG chair handles the case of the Tagaytay 5, who were detained on suspicion of being involved in a recent coup plot. Bulatlat

dance

AETA

IN CENTURIES OVER, AETAS WERE REGARDED AS CLASSIC MINORITY. TODAY, THEIR BEING MINORITY HAS PROPELLED THEM TO TAKE UP ARMS TO SURVIVE.TEXT AND PHOTOS BY JHONG DELA CRUZ

A tribe member prefers not to sit on the issues that confront his sector, often regarded as 'monitority'

The Aetas put up a ritual called 'talbeg' where they butchered a pig to denounce the spate of killings that has already claimed 725 lives. At least 72 have been killed belonging to indigenous tribes

Aeta women are warriors too, coming to the protest to fight destructive development projects...

...And kids too

Straight from Zambales, Aetas picket the government's environment department

Peering through a gate, this Aeta kid had seen the excesses of development projects to tribes at early age

Now beyond the kitchen and their houses, these Aeta mothers also trooped to the protest

The string instrument played by a mother, is known traditionally as "gitaha"

Shyly, youngsters, in tow by their mothers, join the protest

Kanor

Nung isang araw ko lang nalaman na kasama na sa listahan ng mga binura laban sa aktibismo si Kanor, isang kakilala.

Pangalawang tagapangulo siya ng Bayan-Pangasinan. Nabaril nung Pebrero pa at sa ospital na binawian ng buhay, sa gitna ng kumplikasyon. Lagpas limang buwan bago nakarating sakin ang balita.

Kung paano? Sinu-surveillance ng militar ang tagapangulo ng Bayan-Pangasinan, Fr. Terry. Lumabas sa ilang report sa internet na siya naman ngayon ang mainit sa mata ng militar sa Pangasinan, matapos na patayin si Apo Jose, tagapangulo ng kilusang magsasaka sa probinsya, at kanyang pangkalahatang kalihim.

Nung isang buwan ay dinukot si Jay, organisador ng Piston, sa Pangasinan. Inilabas siya kasama ng tatlong iba, matapos ang ilang araw na torture sa kamay ng militar sa Pampanga.

Iba pag kakilala ang biktima ng pamamaslang. Dati, tila istadistika lang sa dating ng mga pangalawang itinumba ng punglo. Ngayo'y oras-oras na nakikipagtitigan sa bala ang mga kasama. At ang pangamba sa buhay, ngayo'y ramdam ng kahit 'di personal na kakilala.

Nabubuhay ako sa panahong maraming dapat isulat, maraming humihingi ng hustisya dahil hindi sila magawaran ng umiiral na estado ng mga buhong at palalo. Kung nakakamatay lang ang mura.

Si Kuya Kanor, masayahin dahil tabatsoy. Eksentriko sa istilo ng pamumuhay. Pero tibak pa rin ang turing. Si Apo, matibay na sandigan ng mga magsasaka sa Pangasinan.

At si Fr. Terry, na pangalawang tatay ko sa turing. Nang batiin ko siya ng happy fathers' day nung nakaraang taon, ganito ang kanyang sinabi sa text, "Salamat po sa pagbati. Ingat lagi."

"Ingat lagi, mga kasama. Walang ibang salalayan ng ligtas na pagkilos kundi tayo at ating mga sarili...

Ulan

Magkapatid bang ipinanganak ang luha at ulan? Nakikita ng mata ang pagtangis.

Panay ang ulan ngayon, dala ng bagyo. Masarap magkalipumpon sa kumot (parang bulaklak sa palad na tiniklop).

Ilang ulit ko ding tinititigan ang abuhin, magaygay nang alpombra ng bahay, bago maidlip. Ang ganitong pakiramdam, na nakatitig sa walang-pagsidlang malawak, ay ‘di katulad ng pagtanaw sa ilalim ng banging nakakalula.

Bagkus, para akong inaangat sa lapag.

Ilang araw nang umuulan. Mahangin, malamig at masarap sa lahat ang magkape. (At manuod ng sine (:

Ang lamig sa talampakan ng ulan. Magtampisaw!

Ang ulan, isang balabal na nagdudulot ng sakit-sakit sa lahat. Ang ubo at sipon ng isa’y hawa sa iba. Gayunpaman, masarap pa ring magkape, ng sama-sama.

Nicole’s Testimony Strong and Unimpeached ― Prosecution

BY JHONG DELA CRUZ
Bulatlat

Her family, lawyers and supporters hugged her and heaved a sigh of relief as Nicole, the 22 year-old Filipina complainant in the Subic rape case, emerged without a tear from the witness stand.

Nicole filed rape charges against main accused Lance Corporal Daniel Smith and three more U.S. Marines namely, Lance Corporals Dominic Duplantis and Keith Silkwood and Staff Sergeant Chad Carpentier, who allegedly cheered while Smith allegedly raped Nicole inside a cruising van at Subic Bay Freeport on Nov. 1.

Nicole’s private lawyer Evalyn Ursua maintained that Nicole’s testimony accusing the four U.S. Marines of rape remains strong.

“They failed to destroy Nicole’s statement,” she said.

Ursua concluded that the defense failed to disprove Nicole’s testimony when it chose not to further throw questions during the cross-examination.

This, after only Patricia Formosa, lawyer of main accused Smith, questioned Nicole on the issues of intoxication and her relationship with U.S. servicemen. The court session lasted for only about 40 minutes.

The defense, headed by lawyer Jose Justiniano, told reporters after the session that Nicole’s testimony was “unreliable”.

Ashamed

Nicole was composed during Friday’s direct examination, compared to the three previous trial days when she narrated the events leading to her alleged rape, which caused her “re-traumatization”.

Formosa asked Nicole to recall the lapses of time in between the drinks that the 22-year old Filipina took on the night of November 1 when the alleged rape occurred. Nicole drunk at least six times at Neptune bar when she was dragged outside by Smith into a waiting van.

Nicole, who begun her direct testimony on July 6, testified that she was too drunk to fight off the sexual assault that happened inside a cruising van.

Asked whether she thought of settling in the U.S., Nicole clarified she would go there only to finally settle with her boyfriend Brian Goodrich. Nicole revealed in her testimony yesterday, that her case has hampered her from processing her papers to the U.S.

But it was Judge Benjamin Pozon’s clarificatory questioning that pushed Nicole at the brink of tears during Friday’s court session.

Pozon asked the details of how Nicole struggled to prevent Smith from assaulting her, and how she subsequently reported to authorities about the alleged rape.

Nicole could only recall that she fought and shouted. But being scared, weak and dizzy from intoxication, her efforts failed.

The judge further asked how Smith played with Nicole’s breast during the assault. The victim looked down and whispered, “Nahihiya ako.” (I am ashamed.)

“How did Smith kiss you on the neck and lips?” asked Pozon.

Nicole answered, “Basta hinalikan lang niya ako.” (All I remembered was that he kissed me.)

When a guard of the Neptune club saw how she was “dumped like a pig” from the van, Pozon asked why she didn’t immediately told him what happened.

She only told the guard that Smith did something “bad” to her. Asked what she meant by “something bad” she told the court, “Rape.”

“Hindi naman ako proud na sabihin sa mga tao na na-rape ako,” (I am not proud to tell other people that I was raped.) she said.

On July 17, the prosecution is set to present Timoteo Soriano, the driver of the rented Starex van where the crime took place. Soriano told authorities during the pre-trial investigation that what happened was gang-rape. But he later recanted his statement and claimed that he was only forced to say so.

The prosecution has presented 20 witnesses, including Nicole, and will present five more in the next trial dates. The panel had originally prepared 40 witnesses, but the number was reduced to 25, because some witnesses would only give supporting testimonies.

Less traumatic

Dr. June Pagaduan-Lopez, a psychiatrist and Nicole’s therapist, heaved a sigh of relief after the short cross-examination.

“We felt relieved because it is now over, it’s less traumatic for Nicole,” said Pagaduan-Lopez.

She asserted that though Nicole suffers from selective memory, it is but natural for victims of sexual assault.

“There are patients who could not remember what happened to them and only through counseling, in the process of recovering, are they able to recall everything,” she said. These patients, she told Bulatlat, would stay “blank” and suffer for long time.

Earlier, she said, Nicole also had to face her anger at the violator who, Lopez noted, has removed from the victim her sense of self-control. She also has to confront her anger at herself for allowing the assault to happen.

This explains Nicole’s sudden outburst the week that she took the witness stand. During Monday’s hearing, Nicole hit Smith with her bag when the latter reportedly tripped her upon entering the courtroom. On Thursday, Nicole told the court she wanted to kill her perpetrators if she could because they destroyed her dignity.

Ryan, 23, Nicole’s older brother said in an interview that the family could now relax after weeks of prayers for his sister.

Ryan said he chose to be with Nicole during the court sessions. His job as sales management officer in a manufacturing company had already been affected by the case.

“Our family even got closer because of this case…our support for her (Nicole) cause remain strong,” he said. Bulatlat

Nicole's Injuries Consistent with Rape - Expert

BY JHONG DELA CRUZ
Posted 8:45 p.m. July 11, 2006

During the hearing today, July 11, of the Subic rape trial, forensic expert Dr. Raquel Fortun said that the injuries sustained by Nicole indicate that rape and not consensual sex took place on the night of Nov. 1 last year. This debunked earlier claims by the defense counsels that Nicole gave her consent to have sex with Lance Corporal Daniel Smith, the main suspect in the controversial rape case.

Reading from a medico-legal report earlier presented to the court by Dr. Rolando Ortiz III, Fortun cited the contusions on both sides of the labia minora, which were indicative of forcible entry by a blunt object.

Nicole sustained five contusions, two of which were located on her left and right arms, one near the right wrist, on the right leg and inside her private part. Fortun said that the first two contusions are correlated "in terms of how they were sustained."

The contusions in her labia minora were due to blunt force. "This could be a result of forcible penetration in the opening either by a blunt object or by an erect penis," said the forensic pathologist.

Fortun noted that the dark red color of the contusions and the presence of unusual tenderness, as the report read, indicate that there is pain.

"In a normal consensual sexual activity, injuries in the genitalia are unusual, but if non-consensual, injuries in the genitalia would be consistent to that of the extra-genitalia injuries," she said.

She said that injuries could occur depending on the position or tilt of the pelvis and if the female partner is not relaxed and resists. The result, she said, would be that the sustaining injury would be "higher" because the vagina is not receptive to the thrust of the penis.

She noted that in a consensual sex, there would be lubrication by the vagina to facilitate the entry of the penis, citing a 1997 book entitled “Sexual Assault.”

Private prosecutor Evalyn Ursua said that Fortun's interpretation of the medico-legal report has corroborated the claim by the complainant that rape was committed.

The prosecution also argued that the absence of seminal fluid in the condom and underwear would not sufficiently support the defense panel's claim that there was no intercourse. Fortun said that the method used by the Philippine National Police (PNP) crime laboratory in examining the two specimens, the condom and underwear, were "obsolete" and is no longer used in modern-day testing.

The PNP crime laboratory used the Florence test in concluding that there was no seminal stain found in the two specimens. Fortun said the method is never or hardly ever mentioned in modern-day medical literature because of its "unreliability".

Citing the book “Modern Day Investigation,” published in 1952, Fortun told the court that Florence test, used since 1896, has limitations because it is not specific.

Defense counsel Jose Justiniano reacted saying "It is unfair (to the police) to be labelled as ignoramus."

Chief Inspector Mamerto Bernabe Jr. conducted the testing on the condom. But he is currently undergoing training in the U.S. and will return only later this year.

"What Dr. Fortun had said is that the results of the testing of the two specimens are unreliable because of the method used. This should tell our police to update their method…dapat magkaroon ng pagbabago sa examination ng specimens," (There should be an improvement in the method of examining specimens.) Ursua said.

The prosecution also urged the court to accept literature citing the use of condom by a few rapists to save themselves from acquiring diseases or to evade leaving sperm from which their DNA can be taken.

When asked by Bulatlat about the condition of Nicole, Dr. June Pagaduan-Lopez, the therapist of the 22-year old victim, said, "As you see, Nicole is managing…nakakaraos naman." (She is able to get by.)

Nicole was angered Monday when she was allegedly tripped by Smith while entering the courtroom, prompting her to hit the U.S. Marine with her bag.

Lopez said that Nicole's outburst of anger was "healthy" because it is now directed towards the right subject.

The prosecution is leading a six-month old court battle for Nicole who filed rape charges against Smith and three more U.S. Marines namely, Lance Corporals Dominic Duplantis and Keith Silkwood and Staff Sergeant Chad Carpentier, who allegedly cheered while Smith was allegedly raping Nicole inside a cruising van at Subic Bay Freeport. Bulatlat

Nicole’s Ordeal Should Educate

(published in Bulatlat.com, reporter's copy)

Women undergoing the same ordeal as that of Nicole’s can learn a lot from the 22-year old Filipina’s trial by invoking the same confidence and courage that she had shown.

Nicole mustered enough courage to tell her story in a packed courtroom on Thursday during her first testimony on witness stand. Although emotional, even crying and faltering at times, months of counseling and de-briefing paid up during her testimony at the Makati regional trial court branch-139.

Dr. June Pagaduan-Lopez, Nicole’s therapist, stressed that the media are crucial in telling the victim’s side of the story, but more importantly, it can raise awareness of the public toward women’s rights, victim’s plight and even the political or economic accords binding the Philippines with imperial countries like the United States that had impacted Filipino women in years.

Tool for truth
A basic step in telling the truth about abuse is learning to tell it by details, said Lopez, who is undertaking counseling for five to six more victims of rape.

In unveiling their ordeal, victims tend to be illogical and selective in recalling memories. This is expected of them especially those who suffer trauma, said Lopez.

Details may be obscure at the beginning as a manifestation of a victim’s rigid “re -traumatization.” Such painstaking process would slowly match portions of the mistreatment to complete the whole picture of abuse, which requires weekly doze of administering as in the case of Nicole.

Lopez noted that for twice a week in months before Nicole’s testimony, she conducted counseling sessions for the victim. But now that it is Nicole’s time on the witness stand, their chance to talk has been reduced to only one.

To regain trust, Nicole also had to face anger at the violator who, Lopez noted, has removed from the victim her sense of self-control; and anger at herself for allowing the assault to happen.

A victim can feel so down for quite a time, which could be slowed down through drug such as anti-depressants, she said. Nicole had to take anti-depressant drug only in April.

Establishing safety, psychologically and emotionally would help the victims accept their ordeal and lead them to re-tell their stories but this time, with a different view instead of distrust and deceit.

Courage to fight
Lopez revealed what kept Nicole assured was the “unconditional support from her family” who backed her struggle for justice.

“It was easy for her to keep silent or just compromise, but she chose to fight. Her courage is her contribution to the Philippine society,” said the therapist, adding that Nicole’s testimony, opened publicly, was also aimed at generating sympathy for all the victims of sexual assault.

The prosecution panel is leading a six-month old court proceedings for Nicole after that faithful day on November 1 last year when a vacation spree in Subic Bay Freeport turned into nightmare.

Lopez warned Nicole’s recollection of the sexual assault may cause her chronic post traumatic stress disorder, one which is irreversible. This early, Nicole is experiencing severe traumatic stress after appearing before a public to testify and narrate in details what transpired on the night of November 1.

Nicole, who tags along her mother during court hearings, apparently still suffering from severe stress the day before, wasn’t able to show up on Friday to continue her trial. Private lawyer Evalyn Ursua of the Women’s Legal Bureau, relayed to the court that Nicole would like to take a rest.

Senior state prosecutor Emily Fe delos Santos said they hope Nicole will regain composure before Monday to continue her testimony and face for the second time around, the four U.S. service men that allegedly connived to undertake the sexual assault.

Cries
Nicole burst into tears five times during her nearly four-hour testimony on Thursday, where she positively identified Lance Cpl. Daniel Smith as the one who undertook the sexual assault.

Smith was said to have been cheered on by Lance Corporal Dominic Duplantis, Keith Silkwood and Staff Sergeant Chad Carpentier during the sexual assault inside a moving van.

Lopez said crying helped Nicole recover her composure while on stand. She or Nicole’s mother immediately ran to her side whenever she cried, giving her fighting words such as, “Huwag [kang] pa-baby-baby dahil pagkatao [mo] ang ipinaglalaban natin dito,” or “Kaya mo yan nandito lang kami.”

Lopez said on these occasions, Nicole felt betrayed as she was used to meeting and being nice to U.S. soldiers back in their hometown in Zamboanga, where she managed a family-owned canteen, only a stone’s throw away from a detachment that housed the soldiers participating in the joint military exercises last year.

The canteen would serve as hang-out for the soldiers, who during vacant hours would play cards with Nicole and her siblings, or just chat with them. The soldiers in exchange would entrust withdrawing their money to Nicole or her siblings from the ATM.

Two soldiers eventually won their trust, Carlos Ocasio and Chris Mills of the U.S. Navy, who were treated as members of the family. Another one, Brian Goodrich, a U.S. soldier with the 12th Marines Operations Platoon based in Okinawa, Japan became her boyfriend.

Nicole had said words like, “trusted”,“feeling safe”, “pinapahalagahan” and “sanay” to show how established was her relationships with the foreign soldiers. This bond would later make her decide together with two half-sisters, to accept Ocasio and Mill’s invitation to Subic in Zambales to visit popular attractions a week before October 30, their travel date.

When they arrived in Subic on Oct. 30 by plane, also a former base for U.S. army in the 80’s, they didn’t stay long at Legenda Hotel and immediately transferred to Grand Leisure Hotel, where they would be staying for three nights.

For the next two days and two nights, Nicole and stepsister Annaliza Franco, would spend their time in bars, casino and duty free shops. Until Nov. 1, a Tuesday and holiday, when at noon, they went to San Roque Chapel to pay tribute to her father, also a Philippine Navy officer at the time of his death in 1989.

Back at the hotel at about 6:30 p.m., she and Annaliza met Mills who introduced them with one “Garcia”, the latter’s liberty buddy. After eating pizza, they proceeded to the casino and played until 8:20 p.m.

Neptune
The first time Nicole saw Neptune bar on Oct. 30, she liked dancing.

The second time she went to Neptune with Chris, Annaliza and Garcia, she liked to drink thinking she was on vacation to enjoy. Here, she was familiarized to alcoholic drinks like vodka sprite, B52, B53, Singaporean sling, Long Island ice tea and Bullfrog.

She remembered drinking some “bottoms up or straight,” some, half a glass and some, half a pitcher.

Between 8:30 and 9 p.m., after four rounds of orders, Chris, Annaliza and Nicole danced. While dancing, she remembered being pulled off by the wrist by a foreigner, away from the two.

“Natakot ako…hindi ko siya kilala tapos bigla niya akong hinila,” she told the court.

She threw a dagger look at Mills, intending to ask whether it was alright to dance with a stranger. Mills responded saying, “It’s okay, go on…enjoy,” adding a reminder to Smith to take care of her.

Their first encounter lasted for about three to four songs, where Nicole asked the foreigner questions like, from what branch of service does he belong, how old he is and from state in U.S. he lives.

Nicole, feeling dizzy at this time, was only able to recall hearing his name, “Gerard” or “Genard,” and his age, at 20, his line of service, “Marines.”

The service man, she observed has a heart-shaped face, white-skinned and tall.

From there, now at their table, Nicole recalled seeing 2 to 3 U.S. service women whom she earlier met in Zamboanga. She said she felt “safe” upon seeing them.

After drinking Long Island ice tea, she and Annaliza again danced at the floor of the bar. Feeling even dizzier, she couldn’t recall why suddenly Smith had appeared and Annaliza, gone.

“Natatandaan ko na nakaharap ako sa kanya, pinapatalikod niya ako pero everytime [na gawin niya ito] humaharap ako.”

She likes facing her partner during dances, she said. For three of four times, Smith was doing this, she added.

After dancing she recalled being able to drink half a pitcher of Bullfrog, this time, he noticed three foreigners facing her at the table. The three were cheering her on, “Whoa!”

Losing track of time, she only remembered being asked to get out of the bar by Smith, saying it was hot inside. She refused, saying she was waiting for her sister.

Smith was insistent, grabbing her by the wrist, and by a hazy memory, she remembered seeing an identification card but failing to recall what was written on it.

Last time she knew, “May nakapatong na sa akin, nakahiga ako…nararamdaman ko [ang] weight niya…hinahalikan niya ako.”

Asked in what position she was in, she said, “Nakatihaya po,” and who was on top of her, “Si Smith po.”

The courtroom fell silent at 4:10 p.m. while the young Filipina cried and sobbed for the fifth time, prompting Judge Benjamin Pozon to adjourn the trial for continuation.

Political issue
Chants from militant groups can be heard from inside the courtroom, fighting for Nicole and against unfair policies that the Philippines had entered into with the U.S.

Dr. Lopez said somehow, Nicole has appreciated the attention her case has been getting from the media. In turn, she is being educated by the circumstances her ordeal had brought to the public.

Her family would rather prefer an “unpoliticized” treatment of the case, but this is inevitable since policies concerning two governments that wanted tighter accords on security were factor in the context of the controversial rape case.

The prosecution is contesting the provisions in the Visiting Forces Agreement that limit the period wherein U.S. servicemen could only be tried under a Philippine court to only one year.

Lopez said the provision would only benefit the accused, while forcing the complainant’s party to scrimp with the remaining six months of the year.

In June, Ursua had filed a petition for certiorari seeking full custody of the four U.S. servicemen involved in the rape case. If granted, this would prevent the soldiers from getting off the hook, as in the previous cases involving U.S. soldiers, she noted.

For her part, Nicole could seek refuge from support groups holding various forms of protest to back her case, which according to Lopez, is also “therapeutic.”

Apart from militant Gabriela, logistics for Nicole’s trial is being supported by another non-government organization, TOWNS (Ten Outstanding Women of the Nation in Service).

Looking ahead more constructively, Nicole should be able to learn to convert her ordeal into “advocacy” where she could become a counsel or organizer for those who have become prey to rape and sexual abuse.

This, she noted, if the Philippine justice system sides with Nicole, who has become an embodiment of a woman’s courage to face her trial, with fellow women behind her.#

Yey (songs from Jack Johnson and Friends)

LULLABY

when youre so lonely
lyin in bed
nights closed its eyes
but you cant rest your head
everyones sleepin
all through the house
you wish you could dream
but forgot to somehow

sing this lullaby to yourself
sing this lullaby to yourself

and if you are waitin
waitin for me
ill be home soon darling
i guarantee

ill be home sunday
just in one week
dry up your tears
if you start to weep
and sing this lullaby to yourself
sing this lullaby to yourself

lullaby, im not nearby
sing this lullaby to yourself
dont you cry
no dont you cry
sing this lullaby to yourself

cos when i arrive dear
it wont be that long
no it wont seem like anytime
that ive been gone
it aint the first time
it wont be the last
wont you remember these words
to help the time pass

so when youre so lonely
lyin in bed
and nights closed its eyes
but you cant rest your head
everyones sleepin
all through the house
you wish you could dream
but forgot to somehow

sing this lullaby to yourself
sing this lullaby to yourself
sing this lullaby, sing this lullaby
sing this lullaby to yourself


We're going to be friends

fall is here, hear the yell
back to school, ring the bell
brand new shoes, walkin blues
climb the fence, books and pens
i can tell that we are gonna be friends
yes i can tell that we are gonna be friends

walk with me, susie lee
through the park, and by the tree
we can rest upon the ground
and look at all the bugs we found
safely walk to school without a sound
we safely walk to school without a sound

well here we are, no one else
we walk to school all by ourselves
theres dirt on our uniforms
from chasing all the ants and worms
we clean up and now its time to learn
we clean up and now its time to learn

numbers letters, learn to spell
nouns and books, and show and tell
play time we will throw the ball
then back to class, through the hall
teacher marks our height against the wall
the teacher marks our height against the wall

we dont notice any time pass
cos we dont notice anything
we sit side by side in every class
the teacher thinks that i sound funny
but she likes it when you sing

tonight ill dream, in my bed
while silly thoughts, run through my head
of the bugs, and alphabet
and when i wake tomorrow ill bet
you and i will walk together again
cos i can tell that we are gonna be friends
yes i can tell that we are gonna be friends

with my own two hands

i can change the world
with my own two hands
make it a better place
with my own two hands
make it a kinder place
with my own two hands
with my own, with my own two hands

i can make peace on earth
with my own two hands
i can clean up the earth
with my own two hands
i can reach out to you
with my own two hands
with my own, with my own two hands
with my own, with my own two hands

im gonna make it a brighter place
with my own two hands
im gonna make it a safer place
with my own two hands
im gonna help the human race
with my own two hands
with my own, with my own two hands
with my own, with my own two hands

i can hold you
in my own two hands
and i can comfort you
with my own two hands
but you got to use
use your own two hands
use your own, use your own two hands
use your own, use your own two hands

with our own, with our own two hands
with our own, with our own two hands

with my own, with my own two hands

Awiwang

Awiwang – ang tahimik na pananatili ng bangka sa dagat – ang bago kong likhang salita.

Ang bentahe ng Pilipinong gumagamit sa sariling salita, mkalikha ng sandaa’t sanlibong salita mula sa tumpok ng mga lingwahe sa tinubuang lupa.

Ang pakiramdam na nasa dagat ka. Sa isang pisngi ng mundo, sumasalubong sa mga daluyong ang pangamba – na baka tangayin ka sa ilaya at hindi na makabalik pa sa pampang. Sa isang kumpol ng pino, madalas magaspang, itim at mas aliw na puting dalampasigan ng buhangin, ay naron ka’t bahagi ng isang-tinakpan.

Hindi mo ito pag-aari, o ng iba kahit sabihing may papel ang iba para sa patunayan ang kanilang pag-angkin.

Ang mas matindi, pangamba na kitlin ka ng hindi mo nakikita pagsapit mo sa pusod ng dagat. May isang araw, o maraming oras ka upang ariin ang isang malaking tipak ng langit, pero dahil hindi ito ultimo iyo, may ibang malayang makakagamit nito.

Malaya ka sa isang wagas ng pagtatampisaw. Malaya sa tila walang wakas na pag-iyak. Malaya ka sa isang isla.

May pagpipilian sa kabila ng lahat. Ang manatili sa bangka, at hayaang lunurin ng awiwang – awit na karugtong ay payak, tahimik na pahinga sa pusod ng dagat at mundo. Kung yari sa papel ang bangka’y may maliliit na lungkot na puwedeng paandarin at hayaang lunurin sa malalim na dagat.

Kakambal ng awiwang ay ‘di mahagip na sikat ng araw, ang bato’t tila hininga ng higanteng mulalang hangin ng dagat at ang magiliw na imik ng tubig-dagat. Lahat ay mahimbing na umiindayog sa tugtugin ng awiwang.

Panatag at masaya, yan ang pakiramdam ko ngayon. Mas simple ang mga bagay, mas taimtim ang pahinga at mas may paraang upang humanap ng kabuluhan sa mundo.

Yan ako, pansamantala.

Pag-antabay

At sinabi ko sa sarili: kailangan kong mag-isip, ng makatuturang pag-iisip para muling pumili kung aling landas ang dapat tahakin. Bente-kuwatro anyos na ako nung huling Disyembre...bente kwatro at marami pa rin ang nagsasabing bata pa ako, marami pang mangyayaring mas maaayos kung pipiliin ko.

Ayaw ko pang tumanda, pero gusto ko nang makita kung ano ang kahihinatnan ko. (Lalo, kung ang tutuparin ng mga guhit ko sa palad ang ambisyon na makapgsulat, habambuhay?)

(PS -as in PaiStorbo- kanina pa nagtetext saken ang mga putakteng kumpanya ng langis para lang sabihing magtataas na naman sila habambuhay ng kanilang mga presyo)

Maraming umaasam maging batang muli kahit imposible. Wala kasing katulad ang murang isipan, ang pag-iisip na naguumpisa pa lang. Kung sa panahon ngayon, mahirap na ang maging bata. Hindi umuurong ang panahon, ang pagunlad samantala ay tila may sariling isip na gustong magbigti.

Bente-kuwatro at bumibilang pa. Ilang taon pa ba ng pag-iisip para sa finale?

Ang sabi ng ate, masyado daw akong nag-iisip, bente kuwatro pero hindi akma ang mga sentimyento sa buhay. Ito ang nakukuha ko sa pagiging laid back, imbes na magpahinga at tumunganga, ay namamaga ang isip sa kakagana. Kung may sense ba naman, aywan na lang.

Pero, gusto kong magsilbi. Ng walang inaasahang kapalit. Yun lang piryud. Sa paanong paraan? Iniisip ko pa.

Pwede ninyong panoorin yung motocycle diaries, inspirasyon ng sentimyentong ito

Gusto kong arukin ang kabuluhan ng pag-aalay ng buhay. Bawat hibla ng araw ay ilalaan para sa mga laging nawawalan. Walang oras ang masasayang.

Paano at kailan, saan?

Gusto kong maging doktor o nurse ngayon na. Para may lisensya akong dumama sa sakit, ramdamin kahit ang hinanakit.

Husto ba ang maging manunulat? Sa ngayon, tila kulang pa. Dahil siguro'y bubot pa kahit ang kakayahan at karanasan ko. Sa malaot madali, wala akong makitang sinag at liwanag (usapin ng sino at para kanino ang babasa) sa dulo ng buhay ng may buhay na sinulat...

Masarap pansamantala ang mag-isip, sa dulo nitong tila walang katapusan, umaasa ang pusong may maramdaman naman at kumilala ng ibang nilalang.

Ala-ala, alalahanin

Alam kong mag-aalala pa rin ako,alam kong dadalawin pa rin ako ng mga pangamba.

Ang sabi ko sa sarili,kung kaya mong harapin ang katotohanan, right smack in my face tatalunin ko ang mga ito.

Nay, pasensya ka na't hindi muna kita mauuwian ng gusto kong coffee set para sa'yo,magtiis muna tayo sa luma mong takure at mga pingaw na tasa, masaya tayo kahit kulang ang asukal at matapang ang kape, dahil mainit naman ang tubig na husto lang para tayo makapag-agahan...

Tay, huwag ka munang umasa na mabibigyan kita ng pampusta mo sa iyong panabong,o maibili ka man ng inumin sa gabi-gabing dinadalaw ka rin ng alalahanin at gusto mong magpakalunod sa alak upang mahimbing kapagka...

Panatag ka, ate. Matatag na sandalan ni nanay at ng iyong sarili.Kahit palagi kang humihiling,alam mong dalawa tayong magpupuno sa mga bagay na kaya at gusto natin..

Kapatid ko,may malaki akong pagkukulang sa'yo.Hindi kita magabayan bilang kuya,dahil kasi'y nasanay din akong manginig, matakot ngunit magtiwala sa kapangyarihan ng kuya nating pumanaw na.Pero alalahanin mong nandito lang ako,para sa iyo at sa iyong si...

Mikaela,pamangkin ko.Kahit wala ka pang malay,alam mo nang masaya ang mabuhay sa mundo.Pagbibigyan kita,hanggang sa aking makakaya.Hindi kita matitiis,hindi kita matitikis...

At sa'yo mahal ko,higit kitang kailangan katumbas ng pagpapahalagang ipinapakita mo sa akin.Kaysa sa inaaakala mo,lalong kaparis ka ng kaliwang bahagi ng buhay ko.Tandaan mong nasa tabi mo ako,kailangan mo man o hindi...

Nariyan lang ang pangamba,pero nariyan din kayo...

Isang bukas na liham

Hinde

Maaga akong nagising kanina, maski na makislot ang simula ng tulog ko ng nakaraang gabi. Hindi sa problema, tingin ko'y maayos akong bumangon upang humarap sa bagong araw.

'Di katulad ng dati, "stress free" ang umagang iyon. Ang kailangan ko lang gawin, magkape, maligo at pagkatapos ay lumarga. Walang pag-alaala, walang pagmamadali, kahit buntong hininga ay inilibre sa isang araw na hindi kailangang makipagkarera sa oras at trabaho.

Pagkat, wala na akong trabaho. Noong biyernes lang, malungkot na hindi, ang importante'y habang wala pa akong trabaho, ako'y "malaya" sa sarili kong paraan at depinisyon.

Kanina sa counter ng isang maliit na shop sa Philcoa ay tumangging ipamigay ng libre ng ale ang isa piraso ng paper clip, para sa mga papeles na tiket ko upang makahanap ng trabaho... "Baka po mabilang ng kostumer na bibili, makukulangan po ng isa" ang sabi niyang nakangiti. Wala siyang pakialam pagkat siya'y may sariling trabahong inaasikaso at iyo'y siguruhing walang na-'shop lift' sa kanyang mga paninda,na pag-aari ng isang Intsik

Ang ngiti at kaunting konsiderasyon, hindi na kayang hingin ngayon ang kapirasong paper clip na halos P.07 lang ang presyo...(100 piraso sa halagang P7 isang kahon, alangan namang bilhin ko pa ang buong kahon)

Palagay ko'y hindi siya tutulong kahit sa kapatid, kahit isang milyong piraso pa ng clip ang kapalit.

Alipato*

*gusto ko sanang gamitin ang titulong ito isang araw na masaya akong bumibiyahe pauwi sa amin, kung kailan panatag ang ilaya at masuyo ang paglubog ng araw sa silangan. kahit pa, kailangan ko itong gamitin ngayon, hindi bukas o sa ibang panahon. Pagkat ito'y alipato ng kahapon...

Bagama't buhay ay sumasanib sa dilim ang buhay na mayron ako sa salaulang lunsod.

Mabuti pa nga ang alipato, may tiyak na lugar paitaas, kahit man na sa dulo ng kanilang buhay ay hanggang doon lamang sa aninag ng maikli nilang ningas. Tinatangay sila ng hangin, sa direksyon na wala silang pakialam.

Noon pa'y itinuring ko nang therapy ang biyahe. Malapit o malayo, maligalig o payapa, kahit sandali ay gusto kong naiiwan sa pagitan ng mga singit ng puno, sa madidilim na eskinita, sa mabalukbok na kalyehon, sa banig ng palayan ang mga alalahanin.

Mas madalas kong maisip ang tungkol sa future. Isang bukas na panahong walang sinuman ang eksaktong nakakakita. Sa biyahe, ang alaala ay winawalis at pilit na winawaglit kung masakit, at kasing-linaw ng masayang imahe sa salamin kung maaaliwalas. Sa biyahe, marami tayong mga what if, at sana.

Pero sa dulo ng mundo, ang pagbibiyahe ay may sariling mapa na hindi maiiwasan. Paano kung dead end? O kaya'y bangin? Kung gayon, sa malao't madali, ito ang kanyang direksyon.

May magagawa sa kabilang banda. Lagi't lagi, may hatid na pag-asa ang liwanag na nagmumula sa mga alipato, kahit ito'y pansamantala...

Dala na rin ng kapaguran, gusto ko muna sanang magpahinga. Pero umaasa din akong muling makapagsimula sa isang mas bago, mas makabuluhang mundo. Ano ba kasi sa Filipino ang superficial? Plastik? Sa mas madali, kasinungalingan.

Marangya ito, at nabulag ako. Kung uumpisahan ko sa pinaka, mahabang magulong kuwento. Ang masasabi ko lang, muntik na akong malunod sa isang biyaheng bagama't mapaglaro, maluho ay nakakalunod. At ayokong sa kalaunan ay matangay ako sa isang biyaheng walang saysay, sa aking panahon.

Magulo 'no? Basta.

Go alipato!

(lagom: natapos na sa nakalipas na anim na buwan ang nakakawindang na trabaho bilang business reporter. ngayon ako'y magsisimula ulit, NGAYON na, ngunit hindi sa umpisa.)

Dear angel...

Hindi masusukat sa bilis
Ng lipad ni Darna
O gilas at tapang
ni Alwina
Kung kapangyarihan man
Ang magdidikta
Walang panama si Sabina
Sa sayang dulot mo
Sa masa?
Kilala mo ba talaga sila?
O isa ka lang artista?
Na nakabalot sa palamuti
Ng iyong mundo
Samantalang patuloy sila
Makikiisa
Sa iyong mga digma.

...at tapos?

sunset 2

Sa istasyon ng MRT, mula Ayala ay naalala kong bumagsak ang unang mga patak ng ulan ng Mayo sa Quezon Avenue. Naalala kong kabilang ako sa mga nagmamadali, sa mga nakipagsiksikan papalabas ng MRT nang ang mahinhing patak ay naging silakbo, pamatay na pananda ng tag-ulan.

Ilan ang nakapayong ngunit mas marami ang hindi handa, na kasama kong lumilim pa muna upang maghintay sa pagkatagal-tagal (habambuhay?)...

Yun na, tapos na nga ang tag-araw, ang pinakamahal ko sa lahat ng panahon. Lumipas nang hindi man lang napansin, umalis nang hindi man lang tinapos ang seryeng ito tungkol sa kanya.

At bago pa tumila, nagdesisyon akong siluin ang ngayo'y mabining ambon, gamit ang isang folder bilang salakot.

Hindi bale, malapit na ang Disyembre.